
By Tg. Samuel Nang Sian Khual (August 2, 2020)
M. Scott Peck in The Road Less Travelled cih laibu a gelhna sungah a thupatna pen ka deihpen khat hi den hi. Nuntakna tawh kisai hi bangin na gen hi. “Nuntakna pen haksa hi. Hih pen a thupi mahmah thuman khat hi a, i tel mahmah ding a kisam pen thuman zong hi phial ding hi. Hih thu tel le hang i lungsim ah kizawhna hong om hi. Nuntakna pen haksa ahihlam a tel bek hilo in sang siam lai leng, nuntakna pen a haksa hong hi nawnlo zel hi. Banghang hiam cih leh nuntakna pen haksa ahihlam i tel khit nungsang, nuntak haksatna pen ei ading a haksa hong hi nawnlo hi.”
Mi hau minthang Bill Gates in zong khangnote a hanthotna zel kammal khat pen, “Nuntakna pen haksa hi (fair lo hi). Ngeina seh in.” cih thu hi. Tom mahmah ahih laitakin bun mahmah sa ing. Nuntakna pen a haksa ding mah, a baih hetlo ding mah hi cih khat i lungsim ah om leh pen kilamen khial lo zaw ding hi hang. Nuntakna pen a nuam vive ding ahih kei leh ei deihdan vive a pai ding i lamet khak ciang, tua lametna in hong thanemsak banah hong lungkiasak zaw hi. Nuntakna pen haksa hi cih tel leng, haksatna zong a pelh ding lam sang a nawkzawh nading lamah i lungsim kipia zaw ding hi. I thungetna zong buaina tawh kipelhna ding sang, i thahat zawk sem nading khawng hong hi zaw ding hi.
Kiim leh pamah thu leh la tampi a kikhel tohtoh tawh kizui in i nuntakna zong kikhel toto hi. Nuntakna in sinna (lesson) hong pia den a, tuate awlmawh lo a i omkhak ding pammaih hi. I hunte kimawk beisak kha zel hi. A ngei bang den lo in khantoh nopna lungsim i neih kisam hi. Boxing kimawlsiamte in a gen theih zel uh pen, “I lamet hetloh lam pan i lamet hetloh laitakin hong kitup khak vat ciang, tua mah kilel pen hi” ci uh hi. Hun tengah kiginkholh leh pilvan a kisapzia hong laktel uh sa ing.
Nuntakna pen a nuam vive hi theilo a, haksatna bekbek zong hi ngeilo hi. I lawhcin ni om ding a, i lawhsap ni zong om ding hi. I thalawp ni om ding a, i lungkiat ngeungau ni zong om ding hi. Innkuan sungah nau piang thak a om manin i lungdam ni om ding a, sihna hanga i khitui luan ni zong om ding hi. Nuamsa taka omkhop lieiliai hun om ding a, ki-it kingai pipi maha kikhen a kul hun zong om hi. Khuaphat hun om ding a, khuasiat hun zong om ding hi. Hih teng khempeuh pen nuntakna a bucingsak nate hi a, en na metbawl siam leng i picin semsem nading vive hi.
Bangbang hi ta leh hi leh, nuntak siamna dingin pen i lungsim puakzia a maan kul hi. Ganhingte sangin mihingte i tungnun zawkna khat ahihleh deihteel thei a i om pen hi. I lungsim puakzia ding ciang dongah deihteel theihna kinei hi. Hih thu pen American Psychologist minthang William James in bang na limgen mahmah hi. “Mi khat in a lungsim puakzia (attitude) khel leh a nuntakna bup khel thei hi cih pen tu khang adingin na thak i muhkhiat teng lakah a thupi pen hi” na ci liang hi. Tua manin deihteel thei a i om pen i hamphatna hi a, deihteelna maan i bawl ding pen eimah ciat i vaipuak ahi hi. I lungsim puakzia hong maan photphot leh i nuntakdan zong hong maan ding hi.
Tua ahihleh i lungsim puakzia a maan nadingin bang kisam hiam? A kisam tampi om thei in teh. Thu nih gen pak ni. A masa ah pilna kisam hi. A nihna ah lawm hoih neih kisam hi. Tua ahihleh pilna i cih bang hiam? Pilna pen Pasian muhdan tawh kituaka na muh theihna hi (Wisdom is seeing life from God’s perpective). Pasian in thupi a sakte thupi sa in, Pasian in a awlmawh thute awlmawh theihna pen pilna hi. Tua dingin Pasian lungsim i theih ong kisam a, Pasian lungsim i theihna dingin a kammal (Lai Siangtho) mahmah i theih ong kisam hi. Kumpi David danin, “Nangma thute khum zungzung a, khuaizu sangin zong khumzaw hi” (Late 119:103) ci tek thei leng bel pilna tawh i nuntakna kigamla ngei lo ding hi.
Lawm hoih neih kisam i cih pen zong Jesu kana lawm hoih omlo hi. Amah bel ngam peuh leng vangam ciang hong tun zo ding pa in i nisim nuntakna ah bel hong makaih zo lua lel ding hi. Tua manin na dang teng sang Jesu nungzui muanhuai hih ding mah i lungtuppi pen hi hen la, tua hi leh lei thupha van thuphate in ei hong nungdelh zaw ding hi. Mipilte in masak ding leh nunun ding thei uh a, a thupi leh thupi lo zong khen thei uh hi. Tua in pilna ahih banah nuntak siamna zong ahi hi. Nuntak siam dingin Topan laisim mimalkim thupha hong pia hen. Amen.



