ZOMI LEH ZOGAM KHANTOH NA DING SUNMANG

by Joshua Thang, Tedim.

Zomi & Zogam khantohna ding:
1. Bridge to Bridge Roads

2. Tedim Area Ring Road

3. Tedim Road

4. Village to Village Ring Roads

5. River Bank Hydro Power Project

6. River Range Housing Project

Radio & Television Private Services

by Joshua Thang, Tedim.

Zomi & Zogam khantohna ding:

1. Bridge to Bridge Roads

2. Tedim Area Ring Road

3. Tedim Road

4. Village to Village Ring Roads

5. River Bank Hydro Power Project

6. River Range Housing Project

Radio & Television Private Services

Thumasa :

Zomi & Zogam khantohna ding tawh kisai mikimin deihciat ding leh deihsak ciat dingin ih ki lamen hi. Pasian leh hong uk kumpite in zong khantohna ding vaihawmin ma laden hi. Ih kisapte pen eimau khua aiding bek ngaihsutna tawh kingen hi. Budget tampi ih ngahnop hangin mi tampi hamphatpih ding akizom diudeu lampite, ahihkeileh vaipuakte ngetna lamsang ah ngaihsutna saupi kisam cih phawkciat ding ahihi.

Democracy hunpi sungah lutkhin ta ihihmanin lungsim tawng ah pua venvan nawnlo-in suakta takin lungsim ngaihsutnate sunkhiat hun hong tungta a, Hluttaw palaite-in tuate hong gensakna dingin Gambup $umpi pan khasum tampi tak kipiata cih theiciat hi hang.

Gam sungah kumsialin lampi bawlna dingin Sum tampi kizeek den a, World Bank inzong Asian Highway bawlna dingin panpihna tampi mah a piak pen mikimin theiciat hihang. Myanmar Company tampi-in Zogam lampi zikna maban hong laktheih lungdamhuai sa in Lungdam hang a, atatakin Zogam aa om Company tengin a septheihding uh hilel mawk hi.

Gamkhantohna tawh kisai thupi khat ah gamsung aa om mipite sum ngahna leh a sumngahte uh tua gamsung mah ah zeekkikna tungah tampi na kinga citciat a, Zogam leh Zomite neihsa Company tampi omkhin ahihmanin tuabangte-in nasep thupi tampi ngah henla, a sumngahte uh Zogam sung mah ah hong zeekkhia kik hileh khantohna hipah hi.

1.Bridge to Bridge Roads:

Zomi & Zogam khantohtheihna dingin kikawmna lampi thupi masa pen hi. Eimau ciatin zong kikawmna lampi akisapziate a phulkhakim dingin kong lamen hi. AD.2000 kum pan Zogam sungah Gospel pai kawikawi khat ka hihmanin khua tampi ah khe tawh ka pai a, Cycle hun hong tunciangin lampi kisapna thupi semsem tawh kibang kasa hi.

2014 Tedim GZA II khitciang Census madeuhin Tuithang Lei tawnin ZBCM Mission Director Sia Kap tawh Gawsing dong Cycle zangin ka pai uh-a, Mualnuam ah kilekkik in Laitui ah tua pan Mansuang Lei tawn in 11:30PM in Tedim ka tungkik uhi. Lampi om hizen leh Lunmual paisuak vatna ding thukin message om a, ahizongin lampi haksatna tawh kipaipah theilo hi. Banghanghiam cihleh Tuithang lei panin Laitui lei kizopna lampi aomnailoh mahbangin, Laitui lei panin Kaptel Lei ah paiphei ziau theihna ding lampi om ngeilo, kigeel ngei nailo lai zen hi. Hih bangin Zogam kikawmna omleh a hunlapin kipai thei ding cih ka tuahkhak thu in pilna hong guan ahihi. Nopna-dahna vaikin khatpeuhah lampi thupi diak tawh kibang sese hi.

2. Tedim Area Ring Road:

Zomi & Zogam Development Part On, Step 1 a’dingin a thupi masa khat in Tedim Area Ring Road kisapna kikumkhawm masa dih ni. Tedim pen Zomibup Khuapi ahihna GZA II, Tedim ah 2014 in kipulak zihziah hi. Tu-in Gamsung Kumpi makaite, NGO, INGO’te hitaleh, Minam, Gam, Biakna Makaite hitaleng khantohna ding bangteng ihgeelkhin takpi uh hiam, …? Geelna thupi masa aa, tua geelnate Kumpi tungah akingeen thei ding teng pen Hluttaw khawng ah nget ding pawl omding a, pawlkhat pen NGO leh INGO tawh kop in sepzawh ding pawl om maithei tak hi. Zomi leh Zogam khantohna ding deih takpi, adeihsak takpite-in Tedim Area Ring Road vai thupi ngaihsut ding ahi hi.

Sum lametna bek tawh a kineihkhem makaite in hih bang pawl thupi salo mah leh Zomi & Zogam khantohna ding adeihsak takpi Makai hong pianglai ding pawl in “Sep-le-bawl, Tup-le-ngiim sungah hong hel masa ciat tek ta un.”

Banghang hiam cih leh:

1. High Schools Level:

Collge om nailo, High School 2 bek ompan a, Sangnaupangte ahihleh khuasung bek pan hilo-in khual-le-tual pan in Sang kikahkhawm ahihi. Nu-le-pa in Boarder ah a koihzawhloh, amau-le-amau hanciam tawmna tawh Sangkah Sangnaupangte in Khuapi sungah Inn hawm tam mahmah taleh Innsaap ding muzolo, Innsaap mumah leh saap zolo cih phawk leng, tuabang naupangte hong khuasuahna ding, khuakiim bulphuh nuam naupangte aa’dingin ngaihsutna thak kisam hi. Amau septheih pen Huan nasep khawng hi. Khuakiim ah luineu tampi om a, mehlei bawlkawm in sangkah om hi.

2. Students:

College bang omleh Zosuan Sangnaupang haksate pawlin amau’ zontawm nasep ciat tawh sangkah theihna ding ngaihsut kul hi. Tate deih bangbang na leisakzo phial zongin amau’ hanciam tawm nasep khat peuh tawh malakna aneihtheih ding uh thupi simgige zel hi. Gam khangtote bangin naikaal sial a sumthalawhna om nailo himahleh khuakiim bulphuh kawmin septheih ding tampi omkha maithei ding hi. Gtn: Keelkhawina, Bawngkhawina, Akkawina, Furniture Works … etc.

3. Thanuamna in vaang:

Mihing thanuamte in nasem nuamin nasep ding zong zong uhi. Nupi pawlkhat in atate nasep nop gige lam phawklo hiam, hehpihlua hiam ahihkeileh kiphasak sim hiam cihteng tawh a tate a thadahsak nupi tampi tak omthei hi. Na tate a thanuam kimlai na thadahsuah lohna dingin a sepnop nasepte sepsak ding ahihi. Ka muhngei naupang pawlkhat pen Mehlei ciin kawmin sangkah uhi.

Thanuam ahihmanun nasem kawm thei, semman lel uhi. Laisim ding kipelh saklo in nasem, a kisapte uh tuabang sumngahna tawh leizo uhi. Tuhun ciangin eimau ciinsa mehteh, mehgah neek ahoih pen hun ahihi. Tedim khuakiim ah tuabang thanuam khangnote adingin mun hoih tampi omlai hi. Zogam khualam naupangte aw hanciamin hong pai un.

4. Khuapi na suahnop takpi leh khuakee tampi nei masa takpi in.

Tedim Khuapi in DC ngah ding cih thuging hong omciangin mipite lungsim pen “Van aa khai bang!” liangin ki nuamlua mahmah kawmkaal ah DC hong kipiakloh kikciangin ki khasia mahmah leuleu ngeiliangzen hi. Tua tawh kisai mipi deihna a omhangin septheihna nei pen mimal 2 leh thum khawng hilel mawk hi. Kee neihsawm masa ni. Baalpi mah bangin kee tampi neih ding akisam masa khat ahihi.

Bangbang hitaseleh DC tawh kituak ding khop, DC Zumpi phuhloh phamawhzah dingin hong kipuah mawk leh lampi, lamlian, lamneu, kongzingte, zukbukte …etc, tungtawnin mailam ah Zogam makaite in hong dong niloh nawnloliangin DC hong piaknop zungzung ding khop ahihding makai thak pawlin hanciam khawmin DC hong geelciat ta un.

5. Tedim Ring Road Projects:

Zomi & Zogam khantohna dingin naseptheihna Budget Sumpi pen Kumpi khut sungah aom mahbangin Mipite khutsungah zong omta hi. Khua kiim hausate leh Khuakiim mipite in kipawlkhopna hong nei masa un la, tua dungzui-in Tedim Area Ring Road deihna thusuak ding khop in thuging hong omsak un.

Tua bangin lungsim deihna pen Gam makaite kiangah pulaksiam lehang Hluttaw sung khawngah Development Budget kihawm hun, maipha ngahna hanghiam, banghiam, Pasian Thupha hamphatna tawh Development Project khat peuh vatuak kha geih lehang thakhat in Ring Road Project hoih mahmah khat neipak ziau in khangto khawm pak ding hang aa, Tedim khua sungah teenzawh kuul sese nawnlo-in na Inn mai ah Motor in van na deih bangbang hong puaktheipah ding, na painopna mun ah hong dawnziauziau hun hong tungthei ding aive!

1. Sangnaupangte Bus in hong dawn pahpah ding a, tua Bus pen Town Bus ciding maw, City Bus ci ding cihkhawng hiding hi.

2. Kikawmna ol mahmah peuhleh ki-it, ki-ngaihna khang ding hi.

3. Kimuhna tungtawnin kizopna, kizopna tungtawnin kimuhna ol zawdeuh ding a, kipi-kiteenna zong baihlam tuam pah ding hi.

4. Septheih ding leh sep ding hong tam mahmah lel ding hi.

5. Sumzondan zong lem mahmah ding a, Biakna lam ah zong khantohna tampi ompha mahmah pah ding hi. Ahangbel Biakna lam Zum kici khempeuh Tedim ah kiphut kim ta hi.

6. Tulaitak Tedim Khuapi munzah leh Khuakiim aa khuamunte sangin mun nopci mahmah mun taanzau singseng tampi tak lamdung teng pen khua hong suakthei pahmai ding aa, Zogam mun tuamtuam pan in Tedim kizuan mahmahin Khuapi suak semsem na dingin Inn hong kibehlap zatzat pah mai ding hi.

Theihding:

Ring Road Projects nasep a kisep kei buangleh hibang khantohna lam-en kei zaw ni. Banghanghiam cih leh na khua bek thupi na sak laiteng pen khuadangte tawh kizopna omlo in picing khantohna cihbang omlo ding, om ngeilo ding hi. Thadah kei ni.”Kei leh Pasian” kizopna phazo! Biak Inn paikhawng thupi kei cimawkin a kikhawm nuamlote-in Pasian’ Mipite makaih ngeilo uhi. Zogam khantohna dingin Vision na nei naikei phial zong ih Tedim Khuapi a suahna dingin lampi a khaktante hikha kei zawhoh dih ni.

3. Tedim Road:

The 1st International Seminar on Translation for the Development of Zomi Language & Literature Society pan sapna tawh 2014 November in Tedim Road zuito in Lamka Khuapi ah Tedim Khuapi taangmi in va kihelthei-in Zomi, Zogam & Common Zolai vai tawh kisai thusunna Zomi Research & Media panin va neithei ing. Tua tungtaangin ciah-le-kuan cycle hawl in Tedim Road dungzui ka hihmanin thu tampi mah ka ngaihsun kha man leuleu zel hi.

Tu laitak Tedim Khua sung aa teeng a tamzawin Tedim Road tawh kisai a ngaihsun man khollo kitam mahleh Pasian in England Kumpi zangh in hong piak Political Road Map ahihlamtak ka phawk khia hi. Ahangbel Lamka ka omsungin Inn leh Sai thupi tampi pen Zomi Sanggamte banah namdang sumhaute-in a neihhangun amau address gelhna ka muhciangin a lampi min agelhna uh ah Tedim Road cih kigelh tampi om mawk hi. Thamlo-in Google Earth pan Lamka zonglecin Tedim Road kimu masa hi.

Tedim cih min pen Pasian in Thupha a piak min khat na hi gige mawk hi. Tua manin Zomibup Khuapi ding pen Tedim a kithukim sak hikha ding hi. Pasian telhawm siam dan lamdang mahmah a, theihkimzawh ding hilo hi.

Tedim gam sungah na teengkhakei phial zongin Tedim Road dungzuilo-in Lampi anopzaw kibawl nailo a, atatakin WWII lampi buang dingin limtak a kipuahphazo nailo lampi hilai mawk hi. Galpi nihna hunlai khawng aa, gamdang galkap hong kuan a damlaite lak khawngah hong paikikzo khawng om hizenleh hong khasiat mai liang ding uhi. Khantohna ding pen lampi kisam masa pen hi. Makaipite in ih Zogam lampite bangciang tungta cihkhawng records a hong bawlzelzel ding leh meter roads hong vaihawm mengmeng dingin lamen dih ni. Amau zong meet lawh veve tek in ciai!

Thukhupna:

Zomi & Zogam Development deih in khangto nuamlua ihihmanin eimau’ munsan ciat ah hong sukha geihgeih aomleh kimaai sak ciat ding hong ngen masa ing. Kuamah kawktuam in kimawhsaknopna hilo, kigensiatnopna tawh kigelh zong hihetlo hi. Sumhau Zomi tampi takin Kalaymyo, Yangon, Mandalay leh gamdangte ah sumngahna hoih tampi vaneithei uh-a, lungdamhuai mahmah hi.

Gentehna: Zingsang khat sialsial in Bazaar paiman zong ci-ngamkhang ee, naupangte aadingin Moh leh naupang deihtheih tuamtuam aleisakna uh Zogam ah akizeek hibek leh zong tua $um teng kilehkawikawi in Pasian in thupha hong piaksak leh khantohna tampi a semkhiazo suakthei ding dinmun hi.

Ahizongin tua Sum khempeuh pen lawmte gam leitang tungah kizeek miahmiah den ahihmanin Yangon Mandalay Kalaymyo pen Kha 4 hal bang bekin pai lehang na khangto manzel aive, tua pen eimau’ aa tengmah a kizekzekciangin a khangto kicithei veve lel hi.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: