GALKAP UKNA KUM 60 BANG A THUAK MYANMAR GAM

Myanmar gam in suahtakna angah zawh kum 77 sungin galkap te in ukna a buluah hun kum 60 kiim bang hi khin ta hi. Hih kum 60 sung ukna buluah galkap makai te lakpan a masa penpen in General Nay Win (1962), a nihna ah Senior General Saw Maung (1988), ama zom ah Senior General Than Shwe leh tulaitak in General Min Aung Hlaing (2021) te ahi hi. Hih galkap makai 4 teng lakah Senior General Than Shwe pen adang te tawh ki bang lo-in Vice-commander ahih laitak mah in Commander-in-chief tung pan ukna a buluah to sawn ahi hi. Tua banah galkap 4 te sungpan in Senior General Saw Maung zong adang 3 te tawh tehna dingin a uk hun tom mahmah hi. Tuni ciang dong mah hih galkap makai 4 teng ii maan te pen Myanmar gam sunga om Region Military Headquaters (Galkaplen) te ah General Aung San’ maan tawh ki suang khawm hi. Hih thuluui tungtawn in galkap makai 4 te ukna buluah zia, bang ci bang in ukna lenkip uh cih thute leh 2025 kiteelpi nung ah General Min Aung Hlaing in bang dan in ukna lenkip suak thei ding cih thu te ki simsuak thei ding hi.

SAUVEI UKNA A BULUAH PEN GENERAL NAY WIN

General Nay Win pen Myanmar gamvai tangthu sung ah ukna a buluah masa penpen leh kum 26 vilvel sung sauvei a uk penpen galkap makaipi khat ahi hi. “Thirty Comrades” (ရဲဘော်သုံးကျိပ်) sungah akihel lai-in Thakhin Shu Maung (သခင်ရှုမောင်) in kisam a, Myanmar gam suahtak nading leh Myanmar galkapte ading a hanciamnate hangin a ki zahtak mahmah mi khat zong ahi hi. Ahi zongin gamvai tangthu sung ah ukna a buluahna hangin minsia zong ngah veve hi. General Nay Win in ukna a buluah hun pen atam zaw in 1962 in ki ciamteh himahleh 1958 pekpan in Party sung buaina nengnengte paulap in Prime Minister U Nu tungpan ukna a buluah theihna ding thu a zongzong khin hi cih tangthu kantel pawlkhat in gen hi. Tua ahih manin 1958 kum galkapte tungah ukna kipiakna (အာဏာလွှဲယူ) zong ukna buluahna khat mah hi a ci zong om hi. Tua bang teng tawh 1960 in kiteelpi kibawlin ukna apkik uh himahleh 1962 in ukna buluah kik veve a, kum 26 sung vilvel ukna a lenkip suak ahi hi. Ukna a buluah khit zawh ama thuneihna a kipsuak theihna dingin panmun tuamtuam la toto lai hi. Burmese Army General, Chairman of Burma Socialist Program Party, National Council President, President of Burma, leh Prime Minister panmun teng zong la toto hi. A khutnuai aom a naltang galkap pawlkhat in General Nay Win pen “Papi” (အဖေကြီး) ci-in sam uh a, Mafia te kalsuanzia leh ki-ukziate galkap sungah a zang masa penpen ding in zong tangthu kantel pawlkhat in gen hi. Ama khutnuai a om Battalion 4 pan galkap pawlkhat zong Chief commander, Minister, leh President panmun te pia toto ahih manin a khutnuai mite’n zong General Nay Win langpan ngamlo uh hi. Tua bang teng tawh General Nay Win pen Chairman panmun la kawm in ama ukhun sung tengin Myanmar President 4 leh Chief commander 4 bang panmun piazo in tuateng tung ah aman thuneihna a lenkip hithiat ahi hi. Tuni ciang dong tangthu ah aki mangngilh ngei lo ahi sumdal te sihsakna, mipite’ neihsa laksakna, leh Student Union Building te bomb tawh suksiatna cihte pen U Nay Win hun sungin thupiang pawlkhat ahi hi. Hih bang in kum 20 val bang thumanlo leh ngongtatna namkim tawh ukna a letkipna hangin mipite’ haksatna leh lungkimlohna tamto semsem ahih manin 1988 ciang in General Nay Win thuneihna leh The Burma Socialist Program Party hun a beisiang ahi hi.

SENIOR GENERAL THAN SHWE UKHUN KUM 19

Senior General Than Shwe pen Myanmar gam leh galkap sungteng kum 19 sung vilvel a uk hi a, General Nay Win zom ah sauvei ukna a buluah pen khat ahi hi. Than Shwe pen ama ii senior ahi 1988 ukna buluahna ah makai pi Senior General Saw Maung ii Vice-Senior General zong ahi hi. September 18, 1988 in aki phuankhia State Law and Order Restoration Council (SLORC) ah General Saw Maung in President sem a, General Khin Nyunt in Secretary (1) leh General Than Shwe in Member panmun te la uh hi. Ahi zongin 1990 kiteelpi khit ah General Saw Maung pen a damlohna paulap in a panmun pan ki khawlsak hi. Tua ahih manin General Than Shwe pen SLORC president hong suakto a, tua aki pan kum 19 sung ukna a buluah tosuak ahi hi. Ama ukhun sungin gamsung makai Daw Aung San Su Kyi aki hel 8888 revolution lai a gamvai nasemte, sangnaupang makaite leh amau a lehdo khempeuh zong gilbem tang sak hi. Tua banah a gentakcing zaw khat ahihleh thukanna lam ah a nasia mahmah General Khin Nyunt leh thukan galkap kipawlnate khempeuh 2004 in hemkhia gai lai hi. General Than Shwe pen General Nay Win dan in panmun tampi la toto lo-in Commander panmun bek ah ukna za leh thuneihna khempeuh a lenkip suak ahi hi. General Saw Maung ii panmun a lak khit 1997 sung mah in State Law and Order Restoration Council (SLORC) pen State Peace and Development Council (SPDC) min tawh laih hi. 1997 kikhelna pen minlaihna ciang bek hilo a, General Than Shwe in ama’ thuneihna a kip paisuak theihna dingin galkap sung a om zalian makai pawlkhat gamsung ukna vai tawh a ki gamlat theihna ding un panmun dang pia in hemkhia gai hi. Tua banah amah tawh kum tampi kikhai galkap makai thak honkhat mun pia to hi. 2010 in Myanmar gam president asem U Thein Sein, Vice-president asem General Thiha Thura Tin Aung Myint Oo, Union Parliament ah Speaker asem Thura Shwe Mann, Prime Minister asem ngei a si khin General Soe Win cih teng pen 1997 kum pek in General Than Shwe in mun a piaksa galkap makai te ahi uh hi.

Pupi Hun (အဘကြီး တစ်ခေတ်)

U Nay Win pen ama thuneih hun a bei ciangin kum 77 hita-a, kumpi sungah a naseppihte tawh kum 10 – 20 kiim bang kikhai uh hi. Tua mah bangin U Than Shwe in zong ukna buluah a khawl hun in ama zomah ukna buluah to ding General Min Aung Hlaing tawh kum 20 val bang kikhai uh hi. General Nay Win ukhun sung pen “Papi” a kicih mah bangin General Than Shwe ukhun sung pen “Pupi hun” kici thei hi. Galkap ukhun sungin zalian galkapte-in “အဘ” ci-a a kisap ding pen deih mahmah uh hi. General Than Shwe bang zong a naltangte-in “အဘကြီး” ci-in sam uh hi. Tua banah amah tawh kinai zawdeuh a naltang pawlkhat in zong “ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး” ci-in zong sam uh hi. General Than Shwe hun abei khit dong naleng in a naltang pawlkhat in “ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး” mah in minlawh suaksuak uh hi. “ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး” min pua galkap makai thum ahi General Saw Maung, General Than Shwe, leh General Min Aung Hlaing teng lakah kua pen hiam cih a ki dot ciangin a naltang khat in “ko ading General (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး) khat bek om hi” ci-in General Than Shwe bek a minlawh lam gen ngei hi. General Than Shwe pen gamvai nasem khat ciang bek tawh a ki bat hangin, engineer khat mah bang in lampi bawl leh leidawh khawng zong nak sep mahmah hi. Ama ukhun sung mahin zong Naypyitaw pen Myanmar gam khuapi dingin a laihtoh ahi hi. Sumlei sumzuakna lam tawh kisai te bel ama tangin Lieutenant General Maung Aye vaipuak lasak zaw hi. 1993 kum in National Conference sam in 2008 Constitution gelh kawm in USDP kipawlna phuankhia hi. 2008 Constituition Law teng a ki kip sak khit ciang in USDP kipawlna pen party in laihto a, 2010 kum in gambup kiteelpi zong bawl hi.

General Than Shwe in National League for Democracy (NLD party) pen gamvai kihelna pan a hepkhiat nopna a hang ahih leh galkap panpihna ginatak in aneisa USDP party bek in kum 50 sung (kiteelpi 10 vei ciang dong) a zawhsuak ding a lunggulhna hang ahi hi. Hih thu pen U Than Shwe khutnuai a Commander in chief of Myanmar navy ahi Lieutenant General U Soe Thein (former minister of the President’s Office of Myanmar) in gamvai nasepna pan a khawl khit media tungtawn in a pulak khiat ahi hi. Tua banah 2008 Constitution law te hangin Myanmar gam ah galkapte ukna buluah pen 1988 kum atawpna hi ding hi cih General Than Shwe in gamvai tawh kisai training piakna te ah pulak khia ahihlam a kihel ngei te’n pulak khia uh hi.

2011 kum in General Than Shwe upmawhlohpi-in a tawlngak vatna huhau in ukna buluah khat ii a lampi a tawpkhakna hi tatak ding in ki lamen himahleh ama ngaihsutzia te pan lampialna them hong om to hi. Ahi zongin ama khawl zawh a sawtlo-in a naltangte (President U Thein Sein leh Pyithu Hluttaw President Thura U Shwe Mann) te kikal kilemlohna hong omto in 2015 kiteelpi ah NLD party hong lel uh hi.

Tua bang teng tawh 2020 kiteelpi ciang in zong NLD mah in gualzawhna ngahsuak hinapi meetangvai thumaanlohna omhi cih mawhsakna tawh galkapte-in ukna buluah kik leuleu uh hi.

U NAY WIN A ETTEH MIN AUNG HLAING

2021 in ukna buluah General Min Aung Hlaing pen galkap sung kum 14 bang a makaih sa khat hi a, ukna a buluah zawh kum 4 hong val to ta hi. Nidang tawh a kibanglo khat a hih leh tutung 2021 ukna buluahna pen Min Aung Hlaing in amah leh amah ukna buluah kici lo-in ukna thuneihna kemcing kici hi. Tua banah nidang ukna ki buluah lai bang in constitution laih lo a, 2008 constitution mah a zang suak ahi hi. General Min Aung Hlaing pen U Than Shwe dinmun a zomto hizaw mah leh U Nay Win ii zialetong in tampi huzap zaw hi cih Naypyitaw galkapte sung ah ki lim gen hi. Meeting leh conference tuamtuamte ah a thugenna te ah zong socialist kalsuanziate a gen theihzelna, gamsung gampua vanlei vanzuakna ah import khaktan in export khatbeh ding vai leh nidang in a kizang ngeisa သမဝါယမစနစ် cihte a genna tungtawn in U Nay Win huzapna tampi kimu thei hi. General Min Aung Hlaing zong U Nay Win leh U Than Shwe te hunlai mah bangin ama kiim ah amah tawh kum tampi a ki khaihpih galkapte bek mun pia hi. Ama nung ah za a luahto dingin ki lamen ahi Coordination Commander (Army, Navy, Air) asem laitak General Kyaw Swar Lin tawh kum 16 bang a ki khai uh ahi hi. General Min Aung Hlaing zong adang galkap makaite mah bangin Council phuan in makaipi president a sem ahi hi. Tua banah Interim President U Myint Swe zong damlohna hang tawh a tawlngak ciangin General Min Aung Hlaing pen Interim President dinmun zong a lato suak ahi hi. A hi zongin General Min Aung Hlaing pen kiteelpi khit ciang in U Nay Win leh U Than Shwe te danin ukna buluah tawpsan nailo-in lato paisuak lai dingin ki lamen hi.

စစ်ကော်မရှင်လား နိုင်ငံ့ဥသျှောင်လား

Tulaitak galkap makaipi Min Aung Hlaing pen gamuk makai president a ut lam mi khempeuh theihsa thu hi a bangmah lamdang lo hi. Ahi zongin tua president za alak theihna dingin tulaitak galkap makaipi ahihna a khawlsan ding pen ama ading a baihlo veve ding khensatna khat hong suak ding hi. Min Aung Hlaing in ukna a buluah apat tuni ciang dong (emergency hun in a ciapteh hun) dong galkap makai leh gamsung uk president dinmun a letkhop hangin 2025 kiteelpi nung ah 2008 constitution ciangtanna tungtawn in hih bangin a sepsuak ding lem lo kha ding hi. A hang in 2008 constitution sung ah akihel thukhun ahi gamuk president khat pen kumpi nasem hi theilo ding cih ciangtanna hang ahi hi. Tua ahih manin Min Aung Hlaing in hih teng a kantan theih na dingin lampi dang khat zong hamtang thei ding a, galkapmang leh kumpi a thuahkhoptheihna ding panmun khat peuh koih thei kha ding in galkap leh mipi lam kizopnavai a siam mipil ten pulakna nei uh hi. Sen te neih Chairman of the Central Military Commission dinmun dan hong suak dinga, Myanmar gam hileh General Than Shwe in pension a lak khit in a ngaihsut ngei “နိုင်ငံ့ဥသျှောင်” dinmun dan hong suak ding hi. Abeisa August sungin SAC te dinmun ah State Security and Peace Commission hong omtohtohnate tungtawnin Min Aung Hlaing’ kalsuanzia ding tampi ki mu khol thei hi. Tua banah စစ်သေနာပတိချုပ် cih minlawhna a deihlam amah tawh kinai mi pawlkhat in zong pulak khia ngei a, hih minlawhna pen U Nay Win hunlai pekin zong ki zang ngei khin khat ahi hi.

PRESIDENT SANG THU A NEI ZAWTE

Ukna buluah a paksak mahmah Myanmar gam luanzai enkik hile hang president semte leh minister semte pen galkap lam makaipite’n a ut hunhun un baihtakin man ziauziau in ukna buluah ziauziau uh a hihlam ki mu thei hi. Tua ban ah hih galkap makaipi te-in president leh minister dinmun a letkhop ziauh ngei hun khawng zong etkak theih tampi om khin hi. Tua ahih manin gamsung makai (civil government) te pen a dinmun uh kipsuak ding cih lungmuanna omlo a, galkap makai te zong civil government nuai ah aom khak hun uh tom thei mahmah hi. Hih bang in dinmun ala ngei teng lakpan a ki lang phadeuh te pen Myanmar Socialist Party president U Nay Win leh State Counsellor Daw Aung San Su Kyi te kimu thei hi. Ahi zongin U Nay Win ahih leh hih dinmun a ngah nading ukna a buluah makai khat hi a, Aung San Su Kyi ahih leh president dinmun sep ding ciangtannate hangin state counsellor dinmun a sem ahihman in thuluanzia bel ki lamdang veve hi. Tua banah General Saw Maung leh General Than Shwe te zong galkap sung leh civil government a nih in a lenkhawm uh hi a, General Min Aung Hlaing zong tua mah bangin 2021 ukna a buluah apat tuni ciang dong military-civil government alen khawm ahi hi. A hih hangin hong tung ding 2025 kiteelpi nung ah Min Aung Hlaing in president ahih kei leh galkap makaipi, khat zawzaw a teel kul ding ahi hi. State Security and Peace Commission a phuatna zong pen kiteelpi nung ah panmun nih a letkhopna ding a ki ginkholhna hi zaw ding hiam cih pen a lunglut huai mahmah hong suak to hi.

Source: BBC Burmese

Lailet: Cingkhup

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: